Sprawozdania roczne »

Ogólne informacje o CFT

Centrum Fizyki Teoretycznej Polskiej Akademii Nauk powstało l maja 1980 roku z inicjatywy prof. dr. hab. Iwo Białynickiego-Biruli, członka Polskiej Akademii Nauk, późniejszego wieloletniego dyrektora tej placówki. W ciągu pierwszych 12 lat swojego istnienia placówka nosiła nazwę Zakładu Fizyki Teoretycznej PAN. Centrum Fizyki Teoretycznej jest jedną z najmniejszych, a jednocześnie najprężniej działających placówek naukowych PAN.

Centrum prowadzi działalność naukową w kilku ważnych działach fizyki teoretycznej i astrofizyki. Są to:

• klasyczna i kwantowa teoria pola
• fizyka atomowa i optyka kwantowa
• klasyczny i kwantowy chaos
• fizyka materii skondensowanej i fizyka statystyczna
• teoria oddziaływań fundamentalnych
• fizyczne podstawy przetwarzania informacji oraz astrofizyka zjawisk kosmicznych

Na koniec 2009 roku w Centrum zatrudnionych było 21 osób, w tym 6 profesorów, 2 doktorów habilitowanych, l doktor, 7 magistrów, 3 stażystów (studentów) i 2 pracowników administracyjnych.

Od początku istnienia placówki do końca 2009 roku pracownicy Centrum opublikowali ponad 930 prac, w większości w wiodących na świecie fizycznych czasopismach naukowych, na przykład 247 artykułów w Physical Review i 48 prac w Physical Review Letters. W latach 2002-2009 ukazało się 294 publikacji pracowników Centrum (17 w Physical Review Letters, a 70 w Physical Review). Statystycznie na jednego pracownika naukowego Centrum przypadają 2 publikacje rocznie.

Pełna lista publikacji znajduje się na stronie internetowej placówki http://www.cft.edu.pl/pub.

Centrum Fizyki Teoretycznej już podczas pierwszej kategoryzacji, przeprowadzonej po powstaniu KBN, uzyskało kategorię A i nigdy nie utraciło pozycji lidera w zespole P03. Po zmianie systemu kategoryzacji w 2005 roku, w wyniku oceny parametrycznej placówek naukowych za dorobek okresu 2001-2004 Centrum Fizyki Teoretycznej otrzymało ponownie najwyższą kategorię (Kat. 1) i uplasowało się na drugim miejscu w Polsce w grupie jednostek z dziedziny fizyki i astronomii. Do ostatniej oceny parametrycznej Centrum Fizyki Teoretycznej przedstawiło w swym dorobku m.in. 28 publikacji naukowych, z których każda otrzymała maksymalną notę 24 punktów.

Działalność naukowa Centrum Fizyki Teoretycznej realizowana jest w głównej mierze w ramach działalności statutowej oraz projektów badawczych. W ostatnich 7 latach w Centrum realizowane były 23 projekty badawcze, z czego l projekt badawczy zamawiany i 13 różnych projektów finansowanych z ministerstwa nauki, 2 projekty finansowane przez Fundację Na Rzecz Nauki Polskiej, 3 projekty finansowane przez Unię Europejską i 4 inne projekty zagraniczne.

W roku 2002 Centrum stworzyło bardzo aktywną krajową sieć naukową pt. ,,Laboratorium Fizycznych Podstaw Przetwarzania Informacji", w której uczestniczyło 12 placówek naukowych z najważniejszych ośrodków naukowych w Polsce. Z upoważnienia tej sieci Centrum kierowało 3 - letnim zamawianym projektem badawczym pt. ,,Informatyka i inżynieria kwantowa", w którym brało udział około 20 placówek naukowych z całego kraju.

Szczególnym źródłem finansowania były trzyletnie subsydia dla wybitnych uczonych przyznawane przez Fundację Na Rzecz Nauki Polskiej. Wśród laureatów wyróżnionych przez Fundację znalazło się dwóch profesorów pracujących w Centrum: prof. dr hab. Jerzy Kijowski oraz prof. dr hab. Kazimierz Rzążewski.

Współpraca z ośrodkami zagranicznymi odgrywa w Centrum znaczącą rolę. Jej efektem jest wiele opublikowanych, wspólnie z uczonymi z zagranicznych placówek, publikacji naukowych. Współpraca z zagranicą była uzupełniana możliwością szkolenia w Centrum młodych fizyków z innych krajów w ramach projektów Unii Europejskiej.

Bardzo ważnym punktem w działalności Centrum Fizyki Teoretycznej jest kształcenie młodych fizyków. Odbywa się ona poprzez zatrudnianie asystentów na umowę o pracę, a nie w ramach studiów doktoranckich. Od początku istn rozprawy doktorskie. Większość wychowanków Centrum kontynuuje pracę naukową, nie tylko w polskich, ale także w amerykańskich i zachodnioeuropejskich instytutach naukowych i uniwersytetach, a kilkunastu uzyskało już tytuł naukowy profesora.

Jednym z celów działalności Centrum Fizyki Teoretycznej, od początku jego powstania, było uczestnictwo w pełnym procesie dydaktycznym. Dlatego też, w roku 1993 z inicjatywy 6 placówek naukowych Polskiej Akademii Nauk, z których największy wkład wniosły Centrum Fizyki Teoretycznej, Instytut Fizyki i Instytut Chemii Fizycznej powstała Szkoła Nauk Ścisłych - pierwsza niepaństwowa wyższa uczelnia. Powstanie SNŚ wynikło z chęci wykorzystania zaplecza intelektualnego i sprzętowego PAN w procesie kształcenia studentów jako potencjalnych kandydatów na naukowców, a także z przekonania o potrzebie stworzenia uczelni o profilu interdyscyplinarnym. Do 2001 roku pracownicy Centrum nie pobierali wynagrodzenia za pracę w tej uczelni. W roku 2001 w wyniku przeprowadzonego rankingu uczelni polskich, tygodnik ,,Wprost" przyznał Szkole Nauk Ścisłych nagrodę Złotego Indeksu. Począwszy od roku akademickiego 2001/2002 Szkoła Nauk Ścisłych, na mocy porozumienia zawartego pomiędzy władzami Szkoły i tworzących ją placówek PAN, a władzami Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego, została dołączona do Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego UKSW. Jest to jedyny w Polsce przypadek przyłączenia uczelni niepublicznej do publicznej. Centrum Fizyki Teoretycznej nadal uczestniczy w prowadzeniu studiów Licencjackich na kierunku Nauki Ścisłe oraz uzupełniających studiów magisterskich z fizyki. Kadra naukowa Centrum prowadzi w Szkole średnio około 1000 godzin zajęć dydaktycznych w jednym roku akademickim.

Naukowi pracownicy Centrum biorą żywy udział w upowszechnianiu wiedzy fizycznej. Szczególną uwagę należy zwrócić na rolę jaką Centrum Fizyki Teoretycznej odgrywa w popularyzacji nauki, Pracownicy Centrum są inicjatorami największych w skali kraju imprez popularno-naukowych. Prof. Ł. A. Turski jest pomysłodawcą Pikniku Naukowego Radia BIS, organizowanego corocznie od 1997 roku, wyróżnionego przez Komisję Europejską jako jeden z 10 wzorcowych, europejskich projektów ,,Nauka i Społeczeństwo" i uhonorowanego wieloma nagrodami krajowymi oraz złotym medalem Europejskiego Towarzystwa Fizycznego.

Profesor Ł. A. Turski jest także pomysłodawcą budowy i przewodniczącym Rady Programowej Centrum Naukowego ,,Kopernik" o pierwszego polskiego centrum nauki - eksploratorium. Centrum Fizyki Teoretycznej jest polskim partnerem międzynarodowego programu Hands on Universe ("Wszechświat - własnymi rękami") skierowanego do nauczycieli i uczniów szkól średnich. Program ten jest narzędziem popularyzacji nauk ścisłych za pomocą aktualnych, autentycznych obserwacji astronomicznych przekazywanych siecią internetową i pochodzących z zagranicznych teleskopów uczestniczących w programie, np. znakomitego teleskopu Hubblc'a. Program ten umożliwia uczniom i studentom dostęp do zdalnie sterowanych teleskopów i kamer CCD.

Pracownicy Centrum prowadzą ożywioną działalność publicystyczną. Publikują teksty popularno-naukowe, byli autorami felietonów radiowych i programó w telewizyjnych dotyczących fizyki (prof. Ł. A. Turski), udzielają również wywiadów do radia, telewizji i prasy.

Sprawozdania roczne z działań naukowych

Poniżej dostępne są informacje na temat badań prowadzonych w poprzednich latach.