Centrum Fizyki Teoretycznej PAN powstało 1 maja 1980 roku z inicjatywy prof. dra hab. Iwo Białynickiego-Biruli, członka Polskiej Akademii Nauk, późniejszego wieloletniego dyrektora tej placówki. W ciągu pierwszych 12 lat swojego istnienia placówka nosiła nazwę Zakładu Fizyki Teoretycznej PAN. Centrum Fizyki Teoretycznej jest jedną z najmniejszych, a jednocześnie najprężniej działających placówek naukowych PAN.

Centrum prowadzi działalność naukową w siedmiu ważnych działach fizyki teoretycznej i astrofizyki. Są to:

• klasyczna i kwantowa teoria pola,
• fizyka atomowa i optyka kwantowa,
• klasyczny i kwantowy chaos,
• fizyka materii skondensowanej i fizyka statystyczna,
• teoria oddziaływań fundamentalnych,
• fizyczne podstawy przetwarzania informacji,
• astrofizyka zjawisk kosmicznych.

Na koniec 2006 roku w Centrum zatrudnione były 23 osoby, w tym 6 profesorów, 2 doktorów habilitowanych, 3 doktorów, 9 magistrów i 3 pracowników administracyjnych.

Od początku istnienia placówki do końca 2006 roku pracownicy Centrum opublikowali ponad 850 prac, w większości w wiodących na świecie fizycznych czasopismach naukowych, na przykład 231 artykułów w Physical Review i 46 prac w Physical Review Letters. W latach 2002-2006 ukazało się 218 publikacji pracowników Centrum (15 w Physical Review Letters, a 54 w Physical Review). Statystycznie na jednego pracownika naukowego Centrum przypadają 2 publikacje rocznie.

Pełna lista publikacji znajduje się pod adresem www.cft.edu.pl/pub/.

Centrum Fizyki Teoretycznej już podczas pierwszej kategoryzacji, przeprowadzonej po powstaniu KBN, uzyskało kategorie A i nigdy nie utraciło pozycji lidera w zespole P03. Po zmianie systemu kategoryzacji w 2005 roku, w wyniku oceny parametrycznej placówek naukowych za dorobek okresu 2001-2004 Centrum Fizyki Teoretycznej otrzymało ponownie najwyższą kategorię (Kat. 1) i uplasowało się na drugim miejscu w Polsce w grupie jednostek z dziedziny fizyki i astronomii. Do ostatniej oceny parametrycznej Centrum Fizyki Teoretycznej przedstawiło w swym dorobku m.in. 28 publikacji naukowych, z których każda otrzymała maksymalną notę 24 punktów.

Działalność naukowa Centrum Fizyki Teoretycznej realizowana jest w głównej mierze w ramach działalności statutowej oraz projektów badawczych. W ostatnich 7 latach w Centrum realizowane były 23 projekty badawcze, z czego 1 projekt badawczy zamawiany i 13 różnych projektów finansowanych z ministerstwa nauki, 2 projekty finansowane przez Fundację Na Rzecz Nauki Polskiej, 3 projekty finansowane przez Unię Europejską i 4 inne projekty zagraniczne.

W latach 2002-2004 Centrum koordynowało krajową siecią naukową pt. Laboratorium Fizycznych Podstaw Przetwarzania Informacji, w której uczestniczyło 12 placówek naukowych z najważniejszych ośrodków naukowych w Polsce. Z upoważnienia tej sieci Centrum kieruje 3 - letnim zamawianym projektem badawczym pt. Informatyka i inżynieria kwantowa, w którym bierze udział około 20 placówek naukowych z całego kraju.

Szczególnym źródłem finansowania w ostatnich latach były trzyletnie subsydia dla wybitnych uczonych przyznawane przez Fundację Na Rzecz Nauki Polskiej. Wśród 15 laureatów wyróżnionych w 1999 roku przez Fundację znalazło się dwóch profesorów pracujących w Centrum: prof. dr hab. Jerzy Kijowski oraz prof. dr hab. Kazimierz Rzążewski.

Współpraca z ośrodkami zagranicznymi odgrywa w Centrum znaczącą rolę. Jej efektem jest wiele opublikowanych, wspólnie z uczonymi z zagranicznych placówek, publikacji naukowych. Współpraca z zagranicą jest uzupełniana możliwością szkolenia w Centrum młodych fizyków z innych krajów w ramach projektów Unii Europejskiej.

Bardzo ważnym punktem w działalności Centrum Fizyki Teoretycznej jest kształcenie młodych fizyków. Od początku istnienia placówki 36 młodych pracowników uzyskało stopnie doktorskie. Większość z tych osób kontynuuje swoją pracę naukową, nie tylko w polskich, ale także w amerykańskich i zachodnioeuropejskich instytutach naukowych i uniwersytetach, a 10-ciu wychowanków Centrum uzyskało już tytuł naukowy profesora. Obecnie w Centrum zatrudnionych jest dziewięciu młodych fizyków przygotowujących swoje rozprawy doktorskie.

Bardzo ważnym elementem działalności edukacyjnej Centrum jest udział w funkcjonowaniu Wydziału Matematyczno Przyrodniczego Szkoły Nauk Ścisłych Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego. Szkoła Nauk Ścisłych powstała w roku 1993 z inicjatywy 6 placówek naukowych Polskiej Akademii Nauk. Największy wkład w utworzenie tej niepaństwowej wyższej uczelni wniosły Centrum Fizyki Teoretycznej, Instytut Fizyki i Instytut Chemii Fizycznej. Powstanie SNŚ wynikło z chęci wykorzystania zaplecza intelektualnego i sprzętowego PAN w procesie kształcenia studentów jako potencjalnych kandydatów na naukowców, a także z przekonania o potrzebie stworzenia uczelni o profilu wielodyscyplinarnym. Do 2001 roku pracownicy Centrum nie pobierali wynagrodzenia za pracę w tej uczelni. Począwszy od roku akademickiego 2001/2002 Szkoła Nauk Ścisłych, na mocy porozumienia zawartego pomiędzy władzami Szkoły i tworzących ją placówek PAN, a władzami Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego, została dołączona do Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego UKSW. Centrum Fizyki Teoretycznej nadal uczestniczy w prowadzeniu studiów licencjackich na kierunku Nauki Ścisłe oraz uzupełniających studiów magisterskich z fizyki. Kadra naukowa Centrum prowadzi w Szkole średnio około 1000 godzin zajęć dydaktycznych w jednym roku akademickim. W roku 2001 w wyniku przeprowadzonego rankingu uczelni polskich, tygodnik .Wprost. przyznał Szkole Nauk Ścisłych nagrodę Złotego Indeksu.

Naukowi pracownicy Centrum biorą żywy udział w popularyzacji wiedzy fizycznej. Szczególną uwagę należy zwrócić na uczestnictwo Centrum Fizyki Teoretycznej w corocznych Piknikach Naukowych i Festiwalach Nauki. Pracownicy Centrum nie tylko aktywnie uczestniczą w pokazach, lecz zajmują także bardzo ważne stanowiska w komitetach organizacyjnych. Pracownik Centrum, prof. dr hab. Łukasz A. Turski jest pomysłodawcą Pikniku Naukowego Radia BIS, który organizowany jest corocznie od 1997 roku. Zarówno pomysłodawca jak i organizatorzy I Pikniku uzyskali za to Nagrodę im. H. Steinhausa przyznawaną przez Polską Fundację Upowszechniania Nauki i Towarzystwo Popierania i Krzewienia Nauk za upowszechnianie i popularyzację nauki. Projekt ten został również wyróżniony w 2005 roku przez Komisję Europejską jako jeden z 10 wzorcowych, europejskich projektów "Nauka i Społeczeństwo".

Profesor Ł. A. Turski jest także pomysłodawcą budowy i przewodniczącym Rady Programowej Centrum Naukowego "Kopernik" pierwszego polskiego centrum nauki - eksploratorium. Centrum Fizyki Teoretycznej jest polskim partnerem międzynarodowego programu Hands on Universe ("Wszechświat - własnymi rękami") skierowanego do nauczycieli i uczniów szkół średnich. Program ten jest narzędziem popularyzacji nauk ścisłych za pomocą aktualnych, autentycznych obserwacji astronomicznych przekazywanych siecią internetową i pochodzących z zagranicznych teleskopów uczestniczących w programie, np. znakomitego teleskopu Hubble'a. Umożliwia on uczniom i studentom dostęp do zdalnie sterowanych teleskopów i kamer CCD. Inicjatorem tego programu jest dr hab. Lech Mankiewicz.

Pracownicy Centrum prowadzą ożywioną działalność publicystyczną. Publikują teksty popularno-naukowe, byli autorami felietonów radiowych i programów telewizyjnych dotyczących fizyki (prof. Ł. A. Turski), udzielają również wywiadów do radia, telewizji i prasy. W roku 2000 prof. Ł. A. Turski, pracownik Centrum, został nagrodzony Złotym Medalem Europejskiego Towarzystwa Fizycznego za upowszechnianie fizyki.

Sprawozdania roczne z działań naukowych

Poniżej dostępne są informacje na temat badań prowadzonych w poprzednich latach.