Warning: include() [function.include0]: http:// wrapper is disabled in the server configuration by allow_url_include=0 in /var/www/htdocs/edu/laturski/felietony/pokaz.php on line 2

Warning: include(http://www.cft.edu.pl/top.inc) [function.include0]: failed to open stream: no suitable wrapper could be found in /var/www/htdocs/edu/laturski/felietony/pokaz.php on line 2

Warning: include() [function.include0]: Failed opening 'http://www.cft.edu.pl/top.inc' for inclusion (include_path='.:/usr/share/pear:/usr/share/php') in /var/www/htdocs/edu/laturski/felietony/pokaz.php on line 2
Edward Teller: Wpaniała karta historii

felieton profesora Łukasza Turskiego

Czytelnicy prasy i ci, którzy słuchają radia i oglądają telewizję w środę dowiedzieli się o śmierci Edwarda Tellera. Teller był w tych pośmiertnych informacjach określany jako 'ojciec bomby wodorowej'. Tak się jakoś złożyło, że dwóm wielkim uczonym: Robertowi Oppenheimerowi i Edwardowi Tellerowi (zresztą antagonistom) przypisano na resztę życia fragmenty ich działalności podczas II wojny światowej i tuż po niej - budowę bomby atomowej i wodorowej. Chciałbym przypomnieć, że wraz z Edwardem Tellerem odeszła w przeszłość jedna z najpiękniejszych kart historii walk ludzi wolnych z dyktatorami totalitarnymi. Całe życie Tellera poświęcone było walce z totalitaryzmem.

Teller był węgierskim Żydem, który we wczesnej młodości przeżył okropieństwa krótkotrwałej rewolucji komunistycznej w Budapeszcie, potem mieszkał w Niemczech, z których musiał uciec, kiedy do władzy doszedł następny system totalitarny, hitleryzm. I od tego momentu, kiedy znalazł się w państwie demokratycznym, w Stanach Zjednoczonych, poświęcił całą swoją działalność walce z systemami totalitarnymi. Ale oprócz tego był kongenialnym uczonym.

Fizycy ciała stałego, ci, którzy budują wszystkie półprzewodnikowe urządzenia, które mamy w milionach w naszych domach, nosimy na rękach w postaci zegarków elektronicznych, wykorzystują zjawisko zwane zjawiskiem Jana Tellera, mamy zjawisko Aszkida Tellera, a chyba mało kto ze słuchaczy wie, że jedna z podstawowym metod obliczeniowych we współczesnej fizyce i inżynierii, metoda komputerowych obliczeń, która stosowana jest już nawet nie wiem, w ilu milionach zastosowań, nosi nazwę 'metody Monte Carlo' i pochodzi od Edwarda Tellera. To on właśnie, wraz ze swoim studentem Marshallem Rosenblutem, żoną Rosenbluta, a także greckim z pochodzenia, amerykańskim matematykiem, powiedzielibyśmy dzisiaj informatykiem, Metropolisem napisali pierwszy algorytm, który dzisiaj nazywa się 'algorytmem Monte Carlo'.

Chyba bez przesady można powiedzieć, że Edward Teller jest jednym z wielkim tych fizyków XX wieku, który nie dostał Nagrody Nobla z przyczyn politycznych. Nie dostał - ponieważ jednoznacznie opowiadał się przeciwko systemom totalitarnym, nigdy nie krył się ze swoimi poglądami i jasno je precyzował.

Wszyscy z państwa, którzy mają dostęp do Internetu, mogą na stronach laboratorium w Livermore w Kalifornii zobaczyć Tellera, wysłuchać w wersji audio jednego z jego ostatnich wywiadów publicznych, a także przeczytać szereg odpowiedzi, których Teller udzielał ludziom na wszelkie pytania dotyczące fizyki, polityki i innych rzeczy. Radzę to zrobić, dlatego że portrety prasowe, radiowe i telewizyjne w niezwykły sposób 'spłaszczyły' postać Tellera.

Przypomina mi to historię, część z państwa może pamięta film Stanleya Kubricka pt. Doktor Strangelove. W tym filmie Kubrick sportretował przyjaciela Edwarda Tellera, też jednego z twórców współczesnej broni wodorowej, a jednocześnie twórcę współczesnej informatyki, jednego z twórców pierwszego komputera, wielkiego matematyka Johna von Neumanna. Otóż von Neumann był również uciekinierem - najpierw z opanowanego rewolucją Budapesztu - potem Niemcy, a potem Stany Zjednoczone. Kubrick bardziej ośmiesza postać umierającego już wtedy na raka kości von Neumanna niż obrzydliwego ambasadora Związku Radzieckiego.

powrót


Warning: include() [function.include0]: http:// wrapper is disabled in the server configuration by allow_url_include=0 in /var/www/htdocs/edu/laturski/felietony/pokaz.php on line 24

Warning: include(http://www.cft.edu.pl/down.inc) [function.include0]: failed to open stream: no suitable wrapper could be found in /var/www/htdocs/edu/laturski/felietony/pokaz.php on line 24

Warning: include() [function.include0]: Failed opening 'http://www.cft.edu.pl/down.inc' for inclusion (include_path='.:/usr/share/pear:/usr/share/php') in /var/www/htdocs/edu/laturski/felietony/pokaz.php on line 24